Close

Interview

Raymi Sambo over OnOntdekt

Een voorstelling in een parkeergarage in de Bijlmer. Het nieuwe stuk van Raymi Sambo gaat over het bestaan van illegale migranten. Over hoe zij constant onder de radar moeten leven, hoe het is om niet naar buiten te kunnen treden, jezelf niet te kunnen laten zien uit angst het land uit te worden gezet.

Op een druilerige donderdag sprak ik met Raymi Sambo, bekend als acteur, uit o.a. ‘All Stars’ en ‘Spangas’ en daarnaast theatermaker. Binnenkort is zijn nieuwe voorstelling ‘OnOntdekt’ – gespeeld door jongeren – te zien in een parkeergarage in de Bijlmer.

Je vorige voorstelling ‘Aan niets overleden’ en de film ‘The neighbourhood’ hebben beiden maatschappelijke thema’s, net als ‘OnOntdekt’. Waar komt dat terugkerend thema in jouw werk vandaan?

Ik heb geen idee eigenlijk, ik heb ooit gezegd dat ik een soort maatschappelijk werker ben. Los daarvan vind ik dat er weinig kunst wordt gemaakt rond maatschappelijke thema’s. Dat vind ik een gemis. Soms is kunst heel erg boven de hoofden van de mensen, maar kunst moet juist gaan over de mensen.

Kunst moet gaan over mensen.

Ik zoek mijn thema’s vaak in hele menselijke aspecten en situaties, hierdoor raakt mijn werk meerdere lagen van de bevolking. Zowel arm als rijk, jong als oud. Misschien raar om zo over jezelf of je eigen werk te zeggen, maar feit is wel dat ik altijd dingen om mij heen zoek, waarvan ik zeg ‘oja, daar is nog niks mee gedaan,’ dat zijn dan vaak maatschappelijke thema’s.

‘Aan niets overleden’ ging over Aids, ‘The neighbourhood’ over pedofilie. Hoe spelen deze thema’s een rol in jouw leven? Ik kies thema’s uit het Caribisch gebied die daar taboe zijn en trek ze naar het Westen om te zoeken naar een soort universeel gevoel. ‘Aan niets overleden’ is bijvoorbeeld ontstaan uit een situatie die ik zelf heb meegemaakt. Vroeger in het dorp op Curaçao had ik een beste vriend en die had een broertje. Iedereen wist dat hij later uit de kast zou komen.

Taboes uit het Caribisch gebied trek ik naar het Westen.

Jaren later komt hij ook uit de kast. In Nederland hoorde ik daarna van mijn moeder dat hij heel erg ziek was geworden. Ik vroeg wat hij had, waarop zij antwoordde: “Aida”, ze durven het woord ‘aids’ daar niet uit te spreken. Ik schrok ontzettend. Twee jaar later had ik mijn moeder weer eens aan de telefoon en vroeg ik hoe het met die jongen ging. Ze had geen idee, de jongen leek bijna van de aardbodem verdwenen. Niemand wist waar hij was, ook niemand durfde aan de ouders te vragen waar hij dan was gebleven.

Raymi-Henriette-Lohman3Dit verhaal is uiteindelijk de basis geweest van ‘Aan niets overleden’. Ik heb het verhaal van een oude schoolvriend van die jongen. Op zoek naar zijn jeugdvriend komt hij op bezoek bij een moeder en een dochter.

In mijn fantasie hebben ze die jongen in een kelder verstopt, niet alleen om hem te beschermen tegen de buitenwereld, maar ook de familie tegen de schaamte die AIDS met zich meebrengt. Tegelijk gaat het ook over moederliefde; zij doet alles om haar zoon te beschermen tegen het kwaad van buiten.

Of je nou blank, zwart of geel bent, iedereen heeft een moeder en elke moeder doet alles voor haar kind. Zo neem ik een Caribisch thema hier naartoe. Zo probeer ik bruggen te slaan tussen verschillende culturen en ze dichter bij elkaar te brengen.

Hoe zit dat dan in deze voorstelling? Zep’ is een van de best lopende jongeren-theatergezelschappen van Amsterdam. Ze maken twee producties per jaar; een grote en een kleine. De artistiek leiding heeft mij dit jaar gevraagd die kleine te regisseren. Het was de bedoeling dat het ging over vluchtelingen, naar aanleiding van een boek.

Of je nou blank, zwart of geel bent, iedereen heeft een moeder en elke moeder doet alles voor haar kind.

Ik heb gezegd dat ik het wilde doen, als ik het zelf mocht bedenken; dan ben ik op mijn creatiefst. Dat was direct akkoord. Ik ben research gaan doen en gaandeweg kwam er een verhaal. Maaike Bergstra, waar ik eerder mee werkte, heb ik als schrijfster erbij gevraagd. Zij ging meedenken en zo bouw je het op. Het leukste is dat ik het dan zelf mag inrichten zoals ik het wil. Maaike is naar de vluchtelingengarage geweest om vluchtelingen te interviewen. De garage ernaast stond leeg.

Ik dacht: “als je zo’n verhaal maakt, zou dat zich moeten afspelen in dezelfde omstandigheden als die de vluchteling meemaakt.” Het publiek moet een beetje lijden en zich warm aankleden. Anders ben je gewoon heel mooi theater aan het maken, maar is de afstand te groot.Het is een vrij rauwe voorstelling. De garage is het decor en ik gebruik de dingen die daar zijn. We bekladden het ook met graffiti en toestanden, maar de plek zelf is gewoon het decor.

Het publiek moet een beetje lijden en zich warm aankleden.

Het biedt zoveel mogelijkheden die ik in een theater nooit zou krijgen. Waarschijnlijk gaan we volgend jaar touren. Helaas dan zonder die garage. Jammer, die is gewoon heel dope.

Het is een voorstelling met jongeren en één volwassen acteur (Dennis Rudge). Jij speelt er zelf echter niet in. Heb jij vaker stukken geregisseerd zonder er zelf ook een rol in te hebben? Zelden eigenlijk… Ik heb het wel eens gedaan voor de Kunstbende. Maar eigen voorstellingen? Ik bedenk, ik produceer, ik regisseer, ik schrijf mee en ik speel er in mee. Ik ben acteur van huis uit en kan daardoor regisseren door de rollen voor te spelen.

Ik bedenk, ik produceer, ik regisseer, ik schrijf mee en ik speel er in mee.

Ik speel dus niet mee, maar geef mensen wel de tools als acteur om te spelen. Het is nu voor de eerste, nee ik lieg, de tweede keer dat ik er na de première niet altijd bij ben. Normaal houd ik altijd de controle. Dat is dus spannend, het moet gaan zoals ik het wil.

Is het dan voor jou extra spannend dat het jongeren zijn die meedoen? Nee, dat maakt helemaal niet uit. Ik ben ook bezig met een kindervoorstelling nu en die kinderen zijn elf. Ik behandel ze hetzelfde als professionals.
Ik weet heel goed wat ik wil, bij mij is het dus nooit dat je als acteur moet zoeken. Ik doe het voor, dan moet je het nadoen en uiteindelijk wordt dat gewoon gespeeld naar eigen verkregen inzicht. Als je zo werkt, spelen professionals, elfjarigen, en jongeren heel goed.

Kinderen kan je meer vragen dan je denkt.

Van iedereen vraag ik evenveel binnen hun kunnen. Kinderen kan je meer vragen dan je denkt. Ik heb kinderen echt briljante dingen zien doen. En wat betreft de jongeren nu: sommigen moeten gewoon heel hard werken om datgene voor elkaar te krijgen wat ik wil. Klinkt als een slavendrijver hè? Ben ik ook.zep-image-01Ben je een perfectionist? Ja! Vreselijk. Punt. Het is zo erg. Ik ga liever iets níet aan, dan half aan. Is het niet perfect, moet het gewoon close to perfection zijn. Het onderste uit de kan, met alles. Ik vraag heel veel van mezelf en kan nooit minder vragen van anderen.

Is het  lastig om met mensen van verschillende leeftijden te werken? Volwassenen spelen natuurlijk anders dan kinderen. Het gaat over heel erg goed weten wat je wilt en dat overbrengen. Kan je dat, dan is het niet lastig. Ik maak een kindervoorstelling en daarin pakken we uit. Een gekte van jewelste; ik ga los, zij gaan los. Ouders komen naar me toe en zeggen: “mijn kind was zo verlegen en nu ze met jou gewerkt heeft niet meer.”

Wil je nog iets kwijt? Mijn volgende voorstelling, volgend jaar, gaat over monogamie. Is trouw blijven aangeleerd; ja of nee? Een voorstelling over wat wij – naar mijn mening – onszelf hebben aangeleerd. Dit heeft te maken met de Caribische wereld; polygamie is daar anders.

Ik wil een ode aan de polygamie maken.

Het is geaccepteerder dan in de Westerse wereld. Ik geloof dat het in beide werelden speelt, maar in de ene wereld is het een soort van normaal en in de andere wereld wordt het verzwegen. Omdat het bestaat, wil ik een ode aan de polygamie maken.

Vanaf 10 april kun je dit gaan zien! OnOntdekt speelt drie weekenden lang op een bijzondere locatie in Amsterdam Zuidoost. Kaarten voor slechts 10 euro. Meer info en kaartverkoop op www.zep.nu

Reacties

Nog geen reacties

Gepost op 31 maart door:

Event

Sam Schwab

Ik ben Sam, 20 jaar en ben ondertussen van de oude garde pitters. Ik studeer culturele en maatschappelijke vorming aan de HvA en sta achter de bar in het Compagnietheater. Bij de PIT hou ik me vooral bezig met de events. Zo heb ik destijds de guerrilla expo en de mini miauw mede-georganiseerd en ben ik bezig geweest met het Rozentuinfestival. Verder ben ik een groot liefhebber van zowel muziek als theater en je kan me dan ook vaak vinden bij één van de podia die Amsterdam rijk is.

Posts
Sam
Schwab